Câu chuyện tình thân

Lời ru Thái Bình

SGTT - Ngày 14.1.1948, tại xã Trường Bình, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, khi đứa con trai thứ ba cất tiếng khóc chào đời, người mẹ đã đặt tên con là Nguyễn Thái Bình, với niềm kỳ vọng: con trai mình sẽ có một tấm lòng nhân hậu, một tương lai tươi sáng.

Bà Lê Thị Anh lần dỡ lại hình con.

Đúng như mẹ Lê Thị Anh mong đợi, Nguyễn Thái Bình là một đứa con ngoan, hiền lành từ nhỏ. Mẹ nhớ cậu bé Bình đã có lúc nhặt bóng kiếm thêm tiền cho mẹ. Và cũng như niềm kỳ vọng của cha mẹ về một tương lai tươi sáng, năm 1969, Nguyễn Thái Bình là người Việt Nam duy nhất trong số học sinh nước ngoài thi đậu vào viện đại học Washington – Hoa Kỳ. Năm 1972, anh tốt nghiệp ngành công nghiệp thực phẩm và ngư nghiệp, hạng danh dự…

Ở Mỹ, Nguyễn Thái Bình là một sinh viên học giỏi, tài hoa, được nhiều người mến mộ. Anh có một cô bạn gái là công chúa Thái Lan. Chưa tốt nghiệp, anh đã được ông chủ một công ty thực phẩm lớn đề nghị ký trước bản hợp đồng để khi ra trường làm việc nơi công ty ông ta, với lương cao, ưu đãi nhà, xe hơi riêng… Một tương lai tươi sáng, rất gần tầm tay của anh. Nhưng anh đã chọn con đường “Tôi là người Việt Nam”. Vì sự lựa chọn này, anh tham gia phong trào phản chiến ở Mỹ. Và anh đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc khi còn rất trẻ, mới 24 tuổi.

Ký ức bi thảm của mẹ

Đó là một buổi tối thứ bảy tang tóc. Bà không muốn tin cái xác bất động, đẫm máu ấy là con trai mình. Nhưng bàn chân thân thuộc của thi hài buộc bà phải đối mặt với sự thật đau lòng – đứa con trai bà yêu quý nhất đã chết.

 Bà đau đớn lặng người, không rơi được nước mắt. Khi đưa xác anh về nhà tẩm liệm, dưới ánh đèn hiu hắt, bà mới cất được tiếng khóc gọi tên con. Nhưng nỗi đau của mẹ không dừng lại ở đó. Ngay tối hôm chôn cất con, chồng mẹ, ông Nguyễn Văn Hai bị bắt vào bót Catinat.

Chúng vặn hỏi ông: “Tại sao Nguyễn Thái Bình theo cộng sản mà ông không biết?” Ông Hai trả lời: “Tôi thực sự không biết. Hồi nhỏ nó là con tôi. Lớn lên, nó là con nhà nước. Nó đi hướng nào là sự lựa chọn của nó”. Chúng đánh ông một bạt tai, không cho người thăm nuôi ông. Nhưng lúc ấy cả Sài Gòn và nước Mỹ đều dấy lên làn sóng căm phẫn, gây sức ép, buộc địch không được đàn áp gia đình Nguyễn Thái Bình.

Nửa tháng sau, chúng cho phép bà vào thăm nuôi ông. Hai tuần sau, ông được thả. Bà Lê Thị Anh ngậm ngùi nói: “Sau đó, mới là những ngày bi thảm. Gia đình tôi bị cảnh sát theo dõi cả năm. Nhưng tôi được an ủi vì Bình được cả đất nước thương yêu, đồng bào đùm bọc. Ngay cả những tên cảnh sát theo dõi gia đình tôi cũng tỏ ra tử tế, phân trần: “Xin bà đừng buồn, bởi đó là nhiệm vụ của chúng tôi”.

“Mẹ tin vào sự lựa chọn của nó!”

Tháng 4.2010, Nguyễn Thái Bình được truy tặng danh hiệu Anh hùng cao quý. Trong ngày lễ trao tặng, tôi nhìn mẹ lặng lẽ chùi nước mắt. Ra thăm mộ anh, mẹ thì thầm: “Mẹ yếu lắm rồi, không biết lần sau mẹ còn đủ sức để thăm con không?”

Đã 89 tuổi, mắt mờ, chân run nhưng hình ảnh đứa con vẫn nguyên trong ký ức người mẹ. Bà nghẹn ngào nói: “Cứ nhắc đến nó là tôi không chịu nổi, buồn lắm cô ơi!” Trong ngôi nhà sâu trong hẻm Đa Thiện, quận 7, bà vẫn giữ nguyên vẹn những vật dụng, hình ảnh của Nguyễn Thái Bình, những lá thư bạn bè gởi cho anh, tấm biểu ngữ anh đi đấu tranh, và cô du kích do tự tay anh vẽ trên tấm vải...

Và cho mãi đến hôm nay, mẹ vẫn còn hối tiếc: “Phải chi Bình còn để lại cho mẹ đứa cháu. Năm 1970, nó về nước, mẹ hối: “Con thương cô nào, cứ nói cho ba má biết. Nếu tụi con thương nhau, má bằng lòng tác hợp”. Nhưng Bình nói: “Con chưa muốn cưới vợ. Con còn nhiều việc phải làm!” Nào ngờ...”

Tôi hỏi mẹ: “Nếu biết những việc anh Bình đã làm, mẹ có ngăn cản anh không?” Người mẹ gầy yếu trước mắt tôi chợt trở nên mạnh mẽ: “Không. Vì mẹ tin vào sự lựa chọn của nó”. Nhưng liền sau đó, mắt bà trào lệ: “Nhiều người hỏi mẹ nghĩ gì khi Bình được truy tặng anh hùng. Mẹ vui vì Nhà nước đã phong tặng danh hiệu cao quý cho nó. Nhưng buồn vì dẫu bao lâu đi nữa, mẹ vẫn không quên được nỗi đau mất con. Nó cứ ở sẵn trong người, nói tới nó là không ngăn được nước mắt…”

Nguyễn Thái Bình diễn thuyết ở Mỹ. Ảnh: TL

Con lớn lên từ lời ru của mẹ

Tôi xúc động chạm tay vào quyển nhật ký của anh. Nét chữ thanh mảnh và những trăn trở của anh dần hiện trên trang giấy. Nó lớn dần, giúp tôi tìm ra ẩn số khi anh chọn con đường “Tôi là người Việt Nam”. Cội nguồn sâu thẳm ấy phải chăng bắt đầu từ lời ru của mẹ mà Nguyễn Thái Bình đã nắn nót ghi trong nhật ký:

“Ba Má

Các đứa con mỗi ngày một lớn và xa dần cha mẹ. Đó là chuyện xảy ra tự nhiên như theo lề luật của trời đất trong cuộc đời này. Tuy nhiên, dù lớn bao ngần, dù có đi đâu, có lúc người ta cũng muốn trở lại cái thuở trẻ thơ để được cha mẹ nuông chiều, săn sóc, và có những đứa con vẫn hằng tưởng đến cha mẹ mình với các đức tính, tình yêu thương và sự răn dạy…

…Các con dù có ngày một lớn, một khôn nhưng lần này chính con (cũng như các em con) muốn nói lên lời ru của má tới ba má trong dịp tết năm Hợi này như lời chúc tha thiết nhất: Cầu cho cha mẹ sống đời với con”.

Nguyễn Thái Bình đã viết những dòng nhật ký ấy vào lúc 10 giờ đêm 14.1.1971, khi anh tròn 23 tuổi. Và ngoài trời, ở Seattle nước Mỹ đêm ấy, tuyết đang rơi…

bài và ảnh: Trầm Hương