ASEAN chỉ đạt được đồng thuận quy tắc ứng xử trên biển Đông

SGTT.VN - Kết thúc Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN 45, Quốc vụ khanh phụ trách ngoại giao Campuchia Kao Kim Hourn cho biết các ngoại trưởng trong khối đã đồng thuận những yếu tố cơ bản về quy tắc ứng xử để giải quyết tranh chấp trên biển Đông, nhưng hội nghị không thể ra tuyên bố chung vì còn bất đồng về ngôn từ trong văn bản.

Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì tại cuộc họp ngoại trưởng ASEAN + 3 ở Phnom Penh. Ảnh: Reuters

Tờ Bangkok Post dẫn một nguồn tin ngoại giao rằng Philippines muốn ASEAN đặt ra tình huống bãi cạn Scarborough trong phiên họp. Tuy nhiên nhiều nước phản đối với lí do tranh chấp tại đây giữa Philippines và Trung Quốc chưa được giải quyết. Nguồn tin này cho hay ASEAN và Trung Quốc dự tính tổ chức các cuộc đối thoại không chính thức về việc thực hiện COC vào giữa tháng 9 năm nay. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Vị Dân nói nước này sẵn sàng thảo luận về COC với ASEAN “khi điều kiện đã chín muồi”, nhưng khẳng định “COC không thể sử dụng để giải quyết tranh chấp mà chỉ có thể dùng để xây dựng lòng tin lẫn nhau và tăng cường hợp tác”.

Là nước điều phối các cuộc họp giữa ASEAN và Trung Quốc tới đây, Thái Lan trấn an rằng Trung Quốc sẽ thể hiện sự ủng hộ giải quyết xung đột lãnh thổ thông qua đàm phán với những nước liên quan. Ngoại trưởng Thái Lan Surapong Tovichakchaikul phát biểu tại hội nghị rằng Thái Lan không muốn các nước khác xem tranh chấp lãnh thổ trên biển Đông là một điểm nóng, thay vào đó hãy xem đây là cơ hội để các quốc gia trong khu vực thể hiện tình đoàn kết. Tuy nhiên, đây là điều mà giới phân tích luôn đánh giá là khó khả thi vì nhiều nguyên nhân, trong đó có yếu tố ảnh hưởng kinh tế từ Trung Quốc.

Theo một văn bản chưa chính thức đã được các ngoại trưởng nhất trí, các quốc gia ASEAN muốn sử dụng Công ước về luật biển của Liên Hiệp Quốc (UNCLOS) làm cơ sở để giải quyết tranh chấp trên biển Đông. Trong dự thảo, ASEAN đề nghị tất cả các bên trước tiên cần nỗ lực giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác, cũng là một hiệp định trung tâm của ASEAN cấm sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp. Nếu không thực hiện được việc này thì các bên có thể sử dụng “cơ chế giải quyết tranh chấp theo luật quốc tế, bao gồm UNCLOS”.

Tài liệu dự thảo của ASEAN cũng kêu gọi tất cả quốc gia giải quyết tranh chấp “mà không sử dụng vũ lực hay đe dọa sử dụng vũ lực” và phải “cam kết tôn trọng quyền tự do hàng hải và hàng không”.

Trung Quốc không ngừng hung hăng

Trung Quốc tổ chức tập trận ở Chiết Giang. Ảnh: Reuters

Tiếp tục loạt bài bóp méo sự thật về tranh chấp biển Đông, trong bài đăng trên Nhân dân Nhật báo ngày 10.7, Trung Quốc tố Philippines mới chính là kẻ "tiên phong táo bạo" để cạnh tranh chủ quyền trên biển Đông từ năm 2010. Báo này viết Philippines muốn chứng tỏ đường lối cứng rắn và có mục đích củng cố quân đội của mình nên chủ động lôi kéo Mỹ và nhiều lực lượng không liên quan vào vụ tranh chấp.

Cũng trong ngày 10.7, Trung Quốc đã bắt đầu cuộc tập trận bắn đạn thật kéo dài sáu ngày ở vùng biển gần Chu Sơn thuộc tỉnh Chiết Giang. Quân đội Trung Quốc thông báo vùng tập trận trên biển Hoa Đông không diễn ra ở vùng có tranh chấp và cũng cách xa khu vực bãi Scarborough và quần đảo Senkaku. Nhật báo Trung Quốc cũng "tự khai" rằng cuộc tập trận không phải để chống lại những diễn tiến giữa Mỹ và Philippines gần đây, nhưng sẽ thu hút sự chú ý khi Tokyo tuyên bố đang thực hiện kế hoạch quốc hữu hóa một phần quần đảo Senkaku vốn là khu vực có tranh chấp với Trung Quốc.

Trong số những quốc gia có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc thì Nhật Bản có vai trò quan trọng dù không có lợi ích trực tiếp từ những quần đảo trong đường lưỡi bò. Tuy nhiên, nếu căng thẳng leo thang thì sẽ ảnh hưởng đến an ninh kinh tế do tuyến đường biển Đông là tuyến đường quan trọng chở hàng hóa Nhật Bản đến Đông Nam Á và châu Âu, cũng như 90% lượng dầu thô nhập khẩu của Nhật Bản đi qua đường này.

Ngoài ra, nếu Bắc Kinh thắng thế trong việc sử dụng những lập luận tự vẽ ra để tuyên bố chủ quyền lịch sử trên biển Đông thì những luật lệ quốc tế hiện tại như UNCLOS sẽ bị giảm nhẹ. Từ đó Bắc Kinh có thể áp dụng luận điệu tương tự với khu vực biển Đông Trung Hoa và suy yếu tuyên bố chủ quyền của Nhật Bản với quần đảo Senkaku.

Tại Diễn đàn ARF lần này, Ngoại trưởng Nhật Bản sẽ bày tỏ sự lo ngại đặc biệt về những diễn tiến tranh chấp gần đây, yêu cầu các bên làm rõ tuyên bố chủ quyền của mình và nhanh chóng tiến đến các giải pháp ngoại giao. Hành động này có thể được những quốc gia ASEAN có tranh chấp với Trung Quốc, như Philippines, hoan nghênh.

Cảnh Toàn (AFP, BKP, WSJ)